Türkiye'de araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamaları 2025'te 1 trilyon liraya yaklaştı. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı “2025 Yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması” sonuçlarına göre gayri safi yurt içi Ar-Ge harcaması bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya çıktı. Ar-Ge harcamasının gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı ise 2024'teki yüzde 1,46'dan 2025'te yüzde 1,5'e yükseldi.
5N1K: Haberin özeti
- Ne oldu? Türkiye'nin gayri safi yurt içi Ar-Ge harcaması 2025'te 980,4 milyar liraya çıktı; GSYH içindeki payı yüzde 1,5 oldu.
- Kim? Verileri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) açıkladı; harcamanın yüzde 65'ini şirketler yaptı.
- Nerede? Türkiye geneli; harcamanın yüzde 31,8'i İstanbul'da, yüzde 30'u Ankara'da gerçekleşti.
- Ne zaman? Sonuçlar 30 Ekim 2026'da açıklandı ve 2025 yılını kapsıyor.
- Nasıl? TÜİK, şirketler, yükseköğretim ile genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların Ar-Ge harcamalarını ve personelini derleyerek hesaplıyor.
- Neden önemli? Ar-Ge yoğunluğu, ekonominin teknoloji ve katma değer üretme kapasitesinin temel göstergelerinden biri.
Harcama bir yılda yaklaşık yüzde 50 arttı
TÜİK verilerine göre gayri safi yurt içi Ar-Ge harcaması 2024'te yaklaşık 651,8 milyar lira düzeyindeydi. 2025'teki 328,6 milyar liralık artış, nominal olarak yaklaşık yüzde 50'lik bir büyümeye karşılık geliyor. Rakamların cari fiyatlarla verildiği ve enflasyonun etkisini de içerdiği göz önünde bulundurulduğunda, ekonomik büyüklüğe oranla daha anlamlı gösterge GSYH payı. Bu oran da 2024'teki yüzde 1,46'dan 2025'te yüzde 1,5'e çıkarak sınırlı bir iyileşme gösterdi.
Ar-Ge'yi en çok şirketler yapıyor
Sektörlere göre bakıldığında Ar-Ge harcamasında en büyük pay yüzde 65 ile mali ve mali olmayan şirketlere ait. Yükseköğretim kurumları yüzde 30,3 ile ikinci sırada yer alırken genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı yüzde 4,7 oldu. Harcama kalemleri içinde personel harcamaları yüzde 58,8 ile en büyük kalemi oluşturdu.
Finansman tarafında ise tablo biraz farklı. 2025'te Ar-Ge harcamalarının yüzde 52,5'ini şirketler finanse etti. Genel devlet harcamaların yüzde 31,1'ini, yükseköğretim yüzde 14,1'ini, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3'ünü karşıladı; diğer yurt içi kaynakların payı ise yaklaşık yüzde 0,01'de kaldı.
Şirketlerin Ar-Ge harcaması 2015'te 11,2 milyar lira iken 2025'te 637,3 milyar liraya ulaştı. Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin şirketlerin Ar-Ge harcaması içindeki payı da 2015'teki yüzde 14,8'den 2025'te yüzde 26,5'e yükseldi. Şirketlerin 637 milyar 252 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı; bu merkezlerdeki harcamanın yüzde 89,5'i ise 250 ve üzeri çalışanı olan büyük girişimlere ait.
Ar-Ge personeli 318 bine yaklaştı
Tam zaman eş değeri (TZE) cinsinden 2025'te toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak çalıştı. Bu personelin yüzde 67,9'u şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretimde, yüzde 3'ü genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yer aldı. TZE cinsinden kadın Ar-Ge personeli sayısı 108 bin 453 kişiyle toplamın yüzde 34,1'ini oluşturdu. Kadın personel oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde ise yüzde 28,2 oldu.
Eğitim düzeyine göre Ar-Ge personelinin yüzde 40,6'sı lisans mezunu. Bunu yüzde 31 ile doktora veya eş değeri, yüzde 19,4 ile yüksek lisans, yüzde 4,9 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 4,1 ile lise ve altı izledi. TZE cinsinden sıralamada ise lisans yüzde 49,6, doktora veya eş değeri yüzde 21,4, yüksek lisans yüzde 18,5, meslek yüksekokulu yüzde 5,9, lise ve altı yüzde 4,6 paya sahip.
İstanbul ve Ankara toplamın yüzde 62'sini yapıyor
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması 2. Düzey'e göre Ar-Ge harcamasının en yüksek olduğu bölge, toplamın yüzde 31,8'ini gerçekleştiren TR10 (İstanbul) oldu. Onu yüzde 30 ile TR51 (Ankara) ve yüzde 9,5 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) izledi. Ar-Ge personelinin yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da, yüzde 8,4'ü ise TR42 bölgesinde istihdam edildi.
İmalatta yüksek teknolojinin payı yüzde 47,7
İmalat sanayisinde 2025'te 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcaması yapıldı. Bu harcamanın yüzde 47,7'sini yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler, yüzde 40,7'sini orta-yüksek teknoloji, yüzde 7,2'sini orta-düşük teknoloji, yüzde 4,4'ünü ise düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler gerçekleştirdi. Araştırmacı sayısında ise orta-yüksek teknoloji girişimleri 32 bin 399 kişiyle ilk sırada yer aldı; yüksek teknoloji girişimleri 23 bin 298 araştırmacıyla onları izledi. TZE cinsinden de en yüksek araştırmacı sayısı 29 bin 697 ile orta-yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerde görüldü.
Veriler, Türkiye'de Ar-Ge'nin giderek şirketlerin ve büyük ölçekli Ar-Ge merkezlerinin öncülüğünde yürüdüğünü, coğrafi olarak ise İstanbul ve Ankara'da yoğunlaştığını gösteriyor. GSYH payındaki yüzde 1,5'lik oran, ülkenin Ar-Ge yoğunluğunda yukarı yönlü ancak yavaş bir eğilim olduğuna işaret ediyor.
Sık sorulan sorular
Türkiye 2025'te Ar-Ge'ye ne kadar harcadı?
TÜİK'e göre gayri safi yurt içi Ar-Ge harcaması 2025'te 980 milyar 428 milyon lira oldu.
Ar-Ge harcamasının GSYH'ye oranı kaç?
Oran 2024'te yüzde 1,46 iken 2025'te yüzde 1,5'e yükseldi.
Ar-Ge'yi en çok kim yapıyor?
Harcamanın yüzde 65'i şirketler, yüzde 30,3'ü yükseköğretim kurumları, yüzde 4,7'si genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlar tarafından yapıldı.
Türkiye'de kaç Ar-Ge personeli var?
Tam zaman eş değeri cinsinden 2025'te 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak çalıştı; bunların yüzde 34,1'i kadın.
Ar-Ge en çok hangi bölgede yapılıyor?
Harcamanın yüzde 31,8'i İstanbul'da, yüzde 30'u Ankara'da, yüzde 9,5'i Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'yı kapsayan TR42 bölgesinde yapıldı.
Kaynaklar
Görsel temsilîdir: Wikimedia Commons (CC0).
